خزران

کتاب «صهیونیسم و اسطوره سرزمین موعود؛ میراث امپراتوری خزر» اثر آرتور کوستلر نوشته ای برای لرزاندن بنیان‌های ایدئولوژیک یک ادعای ارضی بزرگ است. کوستلر در این اثر پژوهشی، با رویکردی تاریخی و مبتنی بر داده‌های ژنتیک و تبارشناسی، «مسئله» مشروعیت تاریخی صهیونیسم را هدف قرار می‌دهد و می‌کوشد تا با جدا کردن واقعیت از افسانه، نشان دهد که آرمان «سرزمین موعود» برای ساکنان فعلی آن، نه یک حق الهی، بلکه یک مصادره‌ به مطلوب سیاسی است. نویسنده خواننده را به قرون میانه و جغرافیای فراموش‌شده‌ی شمال دریای خزر می‌برد؛ جایی که امپراتوری خزران به عنوان نیروی سوم در میان دو قدرت عظیم آن زمان، یعنی خلافت اسلامی و امپراتوری بیزانس، حکم‌فرمانی می‌کرد. کوستلر با استناد به اسناد تاریخی، این واقعیت را پیش می‌کشد که خزران، قومی ترک‌تبار و جنگجو بودند که برای حفظ استقلال سیاسی خود، در قرن هشتم میلادی آیین یهود را برگزیدند. او توضیح می‌دهد که پس از فروپاشی این امپراتوری در قرن سیزدهم توسط مغول‌ها، این جمعیت عظیم یهودی به سمت اروپای شرقی (لهستان، روسیه و مجارستان) مهاجرت کردند. مسئله‌ای که کوستلر بر آن دست می نهد، اثبات این گزاره است که یهودیان اشکنازی که حدود ۸۵ درصد یهودیان جهان و بدنه اصلی ساکنان اسرائیل را تشکیل می‌دهند از تبار سامی و بنی‌اسرائیل نیستند، بلکه نوادگان همان خزران ترک‌تبارند. نویسنده با لحنی کنایه‌آمیز آنان را «قبیله سیزدهم» می‌نامد تا نشان دهد که شمار آنان به دوازده قبیله‌ی بنی‌اسرائیل که در متون مقدس وعده‌ی سرزمین به آن‌ها داده شده، نمی‌رسد. این استدلال، روایت‌سازی‌های مدرن صهیونیسم را که با خلط نسل ابراهیم و پیروان موسی(ع) سعی در ایجاد یک پیوستگی نژادی دارند، به چالش می‌کشد.
کتاب در تشریح پیامدهای این کشف تاریخی، بی‌پرده سخن می‌گوید. اگر یهودیان اروپا از نژاد سامی نیستند و ریشه‌ی قفقازی و ترکی دارند، پس استناد به متون مذهبی برای تصاحب فلسطین و ادعای وراثت سرزمین‌های میان نیل تا فرات، فاقد وجاهت تاریخی و الهیاتی است. کوستلر نشان می‌دهد که چگونه اسطوره‌سازی‌ها جایگزین حقایق شده‌اند تا توجیهی برای استعمار مدرن فراهم کنند.
در نهایت، «صهیونیسم و اسطوره سرزمین موعود» اثری است که مرزهای میان مذهب و نژاد را روشن می‌کند. آرتور کوستلر این واقعیت را عیان می‌سازد که یهودستیزی نژادی در اروپا بر پایه‌ی یک توهم بنا شده بود، چرا که خود یهودیان اروپا اصلا سامی نبودند. مطالعه‌ی این کتاب برای کسانی که به دنبال درک ریشه‌های مناقشات فلسطین و شناخت ابزارهای تئوریک جعل تاریخ هستند، اثری خواندنی است.